پالس اکسیمتر دستگاهی برای اندازه گیری میزان هموگلوبین اشباع شده با اکسیژن در بافتهای محیطی می باشد.این وسیله غیر تهاجمی بوده و به سادگی مورد استفاده قرار می گیرد.در واقع پالس اکسیمتر سریع تر از ارزیابی فشارخون ف نبض و تنفس ، مشکلات موجود در اکسیژن رسانی را نشان می دهد.
 

قسمتهای اصلی دستگاه:
پروب پالس اکسیمتر
مانیتور
این دستگاه از یک سنسور نوری تشکیل شده است که بر روی شریانچه های نبض دار قرار میگیرد(معمولا روی انگشت اشاره شخص) در یک طرف دو LED به عنوان فرستنده قرار گرفته است که 2 موج نور قرمز با طول موج660 نانومتر و مادون قرمز با طول موج 930 نانومتر انتشار میدهد نور قرمز رنگ توسط هموگلبین که رنگ طبیعی آن آبی است جذب میشود و مادون قرمز توسط اکسیژن ترکیبی با هموگلوبین(HbO2) جذب میشود.در واقع دو نوع طول موج توسط این دو LED که فرستنده هستند فرستاده میشود.در طرف دیگر یک گیرنده یا در اصطلاح یک فتودیود قرار دارد که وظیفه آشکارسازی نور عبوری از بافت را دارد.
این نور توسط گیرنده بر حسب میزان شدت نور به یک سیگنال الکتریکی تبدیل میشود در واقع این سیگنال ورودی دستگاه و برد های الکترونیکی و میکروپروسسرهاست که بعد از محاسبات توسط این مدارات مقدار اندازگیری شده اشباع اکسیژن خون تعیین میگردد.البته برخی از مدل های دستگاه پالس اکسی متر به گونه ای است که توسط کابلی که برای آشکار سازی سیگنال ECG تعبیه شده میتواند این سیگنال را نیز نشان دهد.
انواع پالس اکسیمتر:
پالس اکسیمتر در حال حاضر در دو نوع انگشتی (سیار) و مرکزی (ثابت) موجود ی باشد.نوع انگشتی بیشتر در اورژانس پیش بیمارستانی و اورژانس بیمارستان (قسمت تریاژ) مورد استفاده قرار می گیرد.
نوع ثابت پالس اکسیمتر معمولا بر بالین بیماران بستری در اتاق احیا یا بخش ها مورد استفاده قرار می گیرد.
.

اهمیت این دستگاه و کالیبراسیون آن:
از آنجا که این دستگاه در بخش های حساس بیمارستانی ICU-CCU-NICU مورد استفاده قرار میگیرد باید از صحت عملکرد این دستگاه اطمینان کافی پیدا کنیم.از جمله از عواملی که میتواند موجب ثبت نتایج نادرست در دستگاه گردد عبارتند از:۱-در معرض نور شدید قرار گرفتن.
۲-فشار خون خیلی بالا یا پایین شخص مورد آزمایش۳-دمای غیرعادی بافت ۴-وجود جذب کننده هایی مثل لاک یا رنگ۵-در وضعیت نامناسب قرار دادن انگشت اشاره در مکان مشخص آن در هنگام استفاده از دستگاه.
مکان هایی که برای پالس اکسی متری در بزرگسالان  بیشتر استفاده می شوند انگشت دست ، انگشت پا و بالا یا پایین گوش  و در نوزادان،کف پا یا کف دست . یا انگشت شست پا یا دست است.
.
.
محل های مناسب برای گذاشتن پروب پالس اکسیمتر برای نوزادان و اطفال
.
.
تاثیر هموگلوبین در انتقال خون
تقریبا 97 درصد از مقدار اکسیژنی که به بافت ها می رسد، از طریق ترکیب شیمیایی آن با هموگلوبین است. باقی 3 درصد آن از طریق حل شدن آن در آب پلاسما انتقال پیدا می کند.
اکسیژن به هموگلوبین به صورت سست  متصل میشود و قابلیت بازگشت دارد ؛ یعنی واکنش آن تعادلی بوده  و بازگشت پذیر.زمانی که PO2 بالا است ، مثلا در مویرگ های ریوی ، اکسیژن به هموگلوبین وصل شده و وقتی فشار کم است ، مثلا در مویرگ های اطراف بافت ،اکسیژن از هموگلوبین آزاد می شود.
استفاده از این دستگاه نسبت به روش های دیگر تعیین درصد اکسیژن خون به این ترتیب است که سریعتر و راحت تر نسبت به روشهای دیگر از قبیل نمونه گیری خونی و... میتوان کمبود یا ازدیاد اکسیژن (هیپواکسی یا هایپراکسی)در خون را مشخص کرد و نتیجه اکسیژن درمانی را مشاهده نمود.البته لازم به ذکر است که علاوه بر نمایش درصد اکسیژن در خون که میزانی در حدود ۹۹ تا ۹۶ درصد در یک انشان معمولی است این دستگاه میتواند ریت (rate) قلب یا همان میزان ضربان قلب را نیز تعیین کند.
چند نکته کاربردی:

برای کنترل تعداد ضربان قلب با دستگاه ژالس اکسیمتر بهتر است ضمن استفاده از پالس اکسیمتر انگشتی یا پالس اکسیمتر ثابت حتما  نبض بیمار برای دریافت اطلاعاتی در مورد کیفیت نبض (قوی یا ضعیف بودن یا منظم و نامنظم بودن آن) کنترل شود.ضمن اینکه دستگاه پالس اکسیمتر ممکن است در اثر عواملی چون لرزش،درجه حرارت محیط و یا کاهش شارژ دچار نوسان شود و تعداد نبض را غیر واقعی نشان دهد.لمس نبض بیمار به کنترل دمای بدن بیمار و تشخیص هیپرترمی و هیپوترمی نیز کمک می کند.

 پالس اکسیمتر درصد هموگلوبین اشباع شده با اکسیژن را به صورت spo2 نشان می دهد.مقدار طبیعی آن برای شخصی که در هوای اتاق نفس می کشد 99-97% می باشد.درصد کمتر از 95 می تواند نشانه هیپوکسی بیمار باشد.برای تعیین هیپوکسیک بودن یا نبودن بیمار باید عدد پالس اکسیمتر را در کنار یافته های دیگر ارزیابی کرد.

نکته مهم:

باید بیمار را درمان نمود نه این که فقط عدد پالس اکسیمتر را اطلاح کرد

 عدد پالس اکسیمتر به عنوان ششمین علایم حیاتی خوانده می شود.این امر نشان می دهد که عدد پالس اکسیمتر ی معیار استاندارد برای سنجش وضعیت بیمار در کنار تنفس، نبض ، رنگ پوست، مردمک و فشار خون است.

محدودیتهای پالس اکسیمتر:

پالس اکسیمتر در موارد زیر دچار خطا در محاسبه عدد صحیح spo2  می شودک

-شوک یا هیپوفیوژن بافتی 

- هیپوترمی یا اسیب اندام بر اثر سرما

- وجود مانعی روی بستر ناخن مانند لاک

- مسمومیت با مونوکسید کربن

- آنمی

در صورت مسمومیت بیمار با مونوکسید عدد پالس اکسیمتر به میزان زیادی بالا خواهد بود که کاملا غیر دقیق است.در واقع چون دستگاه میزان اشباع هموگلوبین را نشان می دهد در مسمومیت با مونوکسید ، میزان اشباع هموگلوبین را با گاز مونوکسید نشان می دهد.(این گاز 200 برابر میل ترکیبی بیشتری نسبت به اکسیژن برای ترکیب شدن با هموگلوبین دارد).