سونداژ ادراری عبارت است از قراردادن یک لوله باریک و توخالی در پیشابراه و مثانه فرد. (مثانه محل جمع آوری ادرار و پیشابراه محل خروج ادرار است.)


 
اهداف و موارد استفاده:
1- نمونه برداری از ادرار جهت بررسی آزمایشگاهی مانند بررسی عفونت
2- تخلیه مثانه زمانی که فرد قادر به انجام آن نباشد
3- کنترل نحوه عملکرد کلیه ها در طی عمل جراحی و مدتی که فرد در بیمارستان بستری است
4- کنترل تعادل مایعات(ورودی و خروجی) در طی دوران بیماری
5- خالی نگداشتن مثانه در طی عمل جراحی.
 

 
کاتتر ادراری یا سوند ادراری٬ لوله باریک، توخالی و انعطاف‌پذیری است که برای جمع‌آوری ادرار، از طریق مجرای ادراری درون مثانه قرار داده می‌شود. 
انواع سوندهای ادراری با اندازه های مختلف موجود است .
بیشتر از سوند فولی ( سوندی با مجرای دو گانه و نوک مستقیم ) استفاده می گردد.
نوک سوند کوده (caude ) نیمه سفت و خمیده است و جایگذاری سوند را در بیماران دچار بزرگی پروستات تسهیل می نماید.
سوندهای سه مجرایی ( سه راه ) مسیری اضافه برای شست وشوی مثانه دارند.
بیشتر سوندها دارای یک بالون احتباسی در انتهای دیستال خود هستند که وقتی با آب مقطر پر شود ، سوند را در محل خود در مثانه نگه می دارد.
برای بیشتر مردان ، اندازه مناسب سوند ۱۶ یا ۱۸ فرنچ است.
ممکن است در بیماران دچار تنگی پیشابراه ، سوندهای کوچکتر ( ۱۲ – ۱۴ فرنچ ) و در بیماران مبتلا به بزرگی پروستات ، سوندهای بزر گتر ( ۲۰ – ۲۴ فرنچ ) جهت جلوگیری از گره خوردن (kinking) سوند درهنگام عبور از پیشابراه پروستاتی ، لازم باشد .
در بیماران دچار هماچوری آشکار نیز باید از سوندهای بزر گتر استفاده نمود تا از انسداد مجرا توسط لخته های خون و متعاقبا احتباس ادراری پیشگیری شود.
نحوه انجام سونداژ
 
ابتدا وسایل لازم برای سونداژ را آماده کنید.
1- ابتدا فرد به پشت خوابیده، سپس ناحیه ژنیتال فرد مخصوصا محل خروج ادرار به دقت با ماده ضد عفونی کننده(محلول آنتی باکتریال مثل بتادین) تمیز و ضد عفونی می گردد؛که این ناحیه در خانمها بالاتر از واژن و در آقایان معمولا در نوک پنیس است(در افرادی که ختنه نکرده اند باید پوست پنیس به عقب کشیده شود تا سر پنیس کاملا تمیز شود.)
2- دستکش استریل پوشیده، یک پارچه استریل(شان پرفوره) روی رانها و شکم فرد پهن نموده تا سوندگذاری به روش استریل انجام گیرد.
3-  سوند را به ژل لوبریکنت آغشته نموده و به تدریج سوند را وارد پیشابراه می نماید.سوند را در خانمها به اندازه2-1 سانتی متر وارد کرده و در آقایان به اندازه تمام طول پنیس وارد می کند.
نکته: برای داخل کردن سوند در آلت مردان بهتر است آلت را نسبت به بدن عمود نگه داشته و تا زمانیکه ادرار از آن خارج شود به سمت داخل برانید. در صورت مواجهه با مقومت در مسیر حرکت سوند از بیمار بخواهید نفس عمیق و آهسته بکشد و سوند  را کنی بچرخانید.در صورتیکه موثر واقع نشود ادامه ندهید و با پزشک مشورت کنید.
محل وارد کردن سوند در زنان
4- سپس یک کیسه ادراری به انتهای سوند وصل کرده تا ادرار در آن جمع آوری شود.
5- اگر سوندگذاری فقط با هدف گرفتن نمونه گذاشته شده باشد،بعد از گرفتن نمونه برداشته خواهد شد ؛ ولی اگر با اهداف دیگر از جمله: CIO ، تخلیه مداوم مثانه و ... گذاشته شده باشد باید بالون نگهدارنده سوند باد شده تا سوند در مثانه فیکس شود.
6- در انتها لوله متصل به کیسه جمع کننده ادراری با چسب، به پای بیمار فیکس خواهد شد.
 
روشهای ثابت کردن سوند به بدن بیمار
1- چسباندن سوند به دیواره پایینی شکم به صورتیکه سر آلت به طرف قفسه سینه مددجو قرار گرفته باشد
2- ثابت کردن سوند به قسمت بالای ران به صورتیکه آلت به حالت عمود روی ران قرار بگیرد.
مشاهده فیلم آموزشی
وقایع و مراقبتهای بعد از سونداژ
1- فرد گاهی ممکن است هنگام دفع ادرار احساس سوزش داشته باشد که علت آن تحریک پیشابراه توسط سوند می با شد، لذا فرد به طور مکرر احساس دفع ادرار دارد؛
2- کیسه اداری حتما باید پایین تر از مثانه باشد،زیرا چون در غیر این صورت با برگشت ادرار از کیسه به مثانه فرد، احتمال ابتلا به عفونت افزایش می یابد؛
3- فرد می تواند کیسه ادراری را به نحوی که پایین تر از سطح مثانه است به دست گرفته و راه برود و یا آن را به پای خود بسته و با لباس روی آن را پوشیده و راه برود؛
4- اگر بیمار قصد دارد به منزل برود، باید اطلاعات و نکات لازم جهت سوندگذاری و نحوه مراقبت از آن را به طور کامل از پرستار یا پزشک خود بپرسد.
 
مزایای سونداژ
1- با تخلیه مثانه ،سبب تسکین بخشیدن به مثانه پر و دردناک می شود
2- چگونگی عملکرد کلیه را نشان می دهد
3- مشکلات ادراری از جمله عفونت را مشخص می کند.
 
معایب سونداژ
1- بیمار ممکن است پس از برداشتن سوند احساس ناراحتی داشته باشد.به طور معمول، هرچه مدت زمان لازم برای استفاده از سوند بیشتر باشد، احساس ناراحتی در بیمار طولانی تر خواهد شد، به طوریکه ممکن است چندین روز در حین دفع ادرار احساس سوزش داشته باشد؛
2- ممکن است سبب ایجاد عفونت گردد، این عارضه معمولا زمانی رخ می دهد که سوند گذاری برای چندین روز یا چندین هفته به طول انجامد؛
3- ایجاد درد و آسیب بافتی، در صورتی که سوند را به طور ناگهانی و بدون خارج نمودن مایع موجود در بالون نگهدارنده سوند، خارج کنند.
 
چه زمانی باید به پرستار یا پزشک اطلاع داده و به آنها مراجعه نمود؟
1- زمانی که ادرار درون کیسه ادراری،خونی،کدر و یا بدبو شود؛
2- هیچ ادراری درون کیسه ادراری جمع نشود و یا خیلی کم جمع شود؛
3- زمانی که بدون علت خاصی دمای بدن بیمار 38 و یا بالاتر از 38 شد؛
4- زمانی که سوند سبب ایجاد یک درد ثابت در ناحیه مثانه و پیشابراه شد.
در مواردی که فرد امکان تخلیه ادرار دارد ولی قادر به کنترل آن نیست مخصوصا در افراد مسن از وسیله ای بنام کاتتر کاندوم استفاده می شود. در این روش کاندومی که دارای خروجی تخلیه ادرار هست بر روی آلت تناسلی مردان کشیدن می شود و با چسب بر روی آلت ثابت می گردد.
مراحل خارج کردن سوند:
ابتدا دستکش پوشیده و با یک سرنگ 10 سی سی مایع داخل بالون سوند را تخلیه کنید.در برخی موارد به جای تخلیه بالون ابتدای مسیر مرتبط به بالون را با قیچی می برند تا مایع خارج گردد.این روش برای کسانی که در منزل خودشان می خواهند سوند را خارج کنند مطمئن تر است.
روش برش مسیر بالن سوند
پس از اطمینان از تخلیه کامل بالون نگهدارنده سوند آنرا به آرامی به سمت بیرون بکشید. بهتر است قبل از بیرون کشیدن سوند ، آنرا چند بار بصورت 360 درجه به سمت راست و چپ بچرخانید تا چسبندگی مختصری که کاتتر با مسیر ادراری پیدا کرده برطرف شود.
.
 
.
.
کلید واژه:
insert foley catheter
ادخال قسطرة فولی
вставить катетер Фоли
ফলি মূত্রনিষ্কাশনযন্ত্র সন্নিবেশ
フォーリーカテーテルを挿入
voeg Foley kateter
Foley कैथेटर डालने
insérer sonde de Foley