در این راهنما شما با کلیات زخم ، انواع آن و نحوه تشخیص وضعیت فعلی زخم آشنا می شوید و سپس نحوه برخورد با انواع زخم و مدیریت آنها را یاد می گیرید.


عناوین و موضوعات

ساختار پوست
تعریف و طبقه بندی زخم
زخم پای دیابتی
زخم بستر
زخم‌های عروقی پا
التیام زخم حاد
التیام زخم مزمن
ارزیابی بیمار و زخم
بافت‌های تشکیل دهنده زخم
اسکار و رد زخم
عفونت زخم
پانسمان و روش نوین درمان زخم
ویژگی‌های یک پانسمان ایده آل

 

پوست

پوست وسیع‏‏‏‏‏‏ ترین عضو بدن است و اعمال مختلفی مانند محافظت در برابر عوامل خارجی و باکتری‏ها، تعادل آب و الکترولیت‏ها، درک حس لامسه و تنظیم دمای بدن را بر عهده دارد. پوست از سه لایه به شرح ذیل تشکیل شده است.

لایه اول: اپیدرم (Epidermis)

اپیدرم خارجی‏ ترین لایه پوست را تشکیل داده و از بافت اپی‏تلیال تشکیل شده است. داخلی‏ ترین لایه اپیدرم لایه بازال نام دارد که سلول‏های آن دائما در حال تقسیم هستند. این سلول‏ها پس از تقسیم به سطح پوست  مهاجرت می‏کنند که به آن فرآیند کراتینیزه شدن(Keratinisation) می‏گویند. اپیدرم سیستم خون‏رسانی ندارد و توسط مویرگ‏های کوچکی که از لایه‏ های زیرین منشأ می‏گیرند، تغذیه می‏شود.

لایه دوم: درم (Dermis)

این لایه شامل بافت هم‏بندی با عروق خونی فراوان، اعصاب، فولیکول‏های مو و غدد عرق است. فیبروبلاست‏ها‏ سلول‏های اصلی تشکیل دهنده این لایه هستند. این بخش از پوست نقش مهمی در خون‏رسانی به اپیدرم، تنظیم دما، حمایت از بافت‏های زیرین و حفظ الاستیسیته پوست ایفا می‏کند.

 
لایه سوم: لایه ساب‏ کوتانئوس یا هایپودرم (Hypodermis)

این لایه در عمق پوست واقع شده و از بافت همبند و چربی تشکیل شده است و نقش عایق حرارتی و ضربه‏ گیری علیه ضربات مکانیکی را بر عهده دارد. این بخش از پوست عروق خونی بزرگ را در خود جای می‏دهد.

 

تعریف زخم

زخم به هر گونه از دست رفتن تمامیت پوست اطلاق می‏شود که ممکن است بافت نرم، ماهیچه یا استخوان را نیز درگیر کند.

طبقه‏ بندی زخم‏ها

سیستم‏های طبقه‏بندی زخم‌ها، به درمانگران کمک می‏کنند زخم را به ‏خوبی توصیف کنند و آن‏را به روش سازمان‏یافته‏ای درمان نمایند. معمولاً زخم‌ها را به دو دستۀ حاد و مزمن تقسیم‏بندی می‏کنند.

زخم حاد (Acute wound)

زخم‌هایی که شروع ناگهانی دارند و زود بهبود می‏یابند را زخم حاد می‏گویند. در فرد سالم، زخم‌های حاد در صورت درمان مناسب به سرعت ترمیم می‌شوند و عوارضی از خود به جا نمی‏گذارند.

 زخم مزمن (Chronic wound)

این زخم‏ها شروع آرام و نامحسوسی دارند و روند درمانی آنها به دلیل عواملی نظیر عدم خون‏رسانی مناسب، فشار موضعی، دیابت و غیره به تعویق افتاده یا متوقف شده است. ممکن است یک زخم حاد بر اثر این عوامل دچار مشکل گردد و به زخم مزمن تبدیل شود. بهبودی زخم‏های مزمن به طول می‏انجامد. این زخم‏ها چالشی بزرگ برای کادر درمانی هستند و بار اقتصادی سنگینی را به سیستم بهداشت و درمان تحمیل می‏کنند.

انواع زخم‏های حاد

در یک تقسیم‏بندی کلی می‏توان زخم‏های حاد را به چهار گروه به شرح زیر طبقه بندی نمود.

1.  زخم‏های ناشی از حوادث (Traumatic Wounds)


بریدگی‏ (Cuts)

بریدگی، زخمی است که ناشی از بریده شدن پوست می‏باشد. بریدگی‏ها معمولاً زخم‌های مسطحی هستند که حاشیه‏های مشخصی دارند و به وسیلۀ جسم برنده و ‏‏تیز ایجاد می‌شوند.



پارگی ‏(Laceration)

پارگی را می‏توان به صورت زخمی با لبه‏های ناهموار ناشی از پاره شدن پوست تعریف نمود. پارگی‏ها معمولاً به وسیلۀ نیرو یا جسم غیر نوک‏تیز ایجاد می‌شوند. همراه با زخم، کبود شدگی نیز وجود دارد.

ساییدگی (Abrasion)



ساییدگی‏ها صدماتی هستند که از سایش پوست به یک سطح زبر و خشن نظیر آسفالت به وجود می‏آیند. ساییدگی به طور معمول آسیبی سطحی است که خود به خود برطرف می‌شود و اسکاری از خود باقی نمی‏گذارد ولی در موارد شدید نیاز به درمان دارد.

کوفتگی (Contusion) 

 

    

کوفتگی آسیبی است که پوست را از بین نمی‏برد و تنها کبودی ایجاد می‏کند و در اثر پاره شدن عروق زیر جلدی ناشی از ضربه یا فشار ایجاد می‌شود.


2.  محل‏های دهنده پیوند (Donor Sites)



در اثر برداشتن قسمتی از پوست برای گرافت در زخم‏های سوختگی، جراحی و تروماتیک با آسیب وسیع ایجاد می‏شود.


3.  زخم‏های جراحی (Surgical wounds)



زخم‌های جراحی در واقع برش محل جراحی و ناشی از اعمال و اقدامات پیش‏بینی‏شده هستند؛ به همین دلیل ریسک آلودگی و عفونت بعدی در آن‏ها کم‏تر است. علی‏رغم تمام اقدامات، این زخم‏ها گاهی دچار عوارضی مانند عفونت، باز شدن محل بخیه‏‏ها، خون‏ریزی و هماتوم می‏شوند.

 
4.  سوختگی‏ها (Burns)

 این زخم‏ها  از لحاظ عمق به سه درجه تقسیم می‏شوند:



سوختگی درجه یک: در این حالت تنها لایه اپیدرم آسیب دیده است. این سوختگی معمولا اسکار به جا نمی‏گذارد. آفتاب‏ سوختگی را می‏توان به عنوان مثالی از سوختگی درجه یک ذکر کرد.

سوختگی درجه دو سطحی: در این سوختگی اپیدرم و لایه سطحی درم به همراه قسمت‏هایی از لایه بازال آسیب می‏بیند. توده‏هایی از سلول‏های بازال در اطراف زوائد پوست باقی می‏ ماند که قادر است اپیدرم جدید را تولید نماید. محل آن قرمز رنگ و در برابر فشار دردناک و حساس است.

 سوختگی درجه دو عمقی: این سوختگی اپیدرم، لایه سطحی و میانی درم را درگیر می‏کند. غدد عرق و فولیکول‏ های مو نیز ممکن است درگیر شوند.

سوختگی درجه سه: در این سوختگی تمام لایه‏‏ های پوست یعنی اپیدرم، درم و لایه ساب‏کوتانئوس درگیرند. زخم اغلب به رنگ سفید یا سیاه، بدون ترشح و خشک است و دردی احساس نمی‏شود. برای درمان این سوختگی معمولا نیاز به گرافت (پیوند) است. 

 منابع:

http://www.woundsinternational.com

http://www.coloplast.ir/ 

فیلم آموزشی در مورد آشنایی با ساختار پوست و انواع زخم